Houtsneden

Jacob Cornelisz. van Oostsanen is bij velen vooral bekend om zijn schilderijen. Toch is het heel goed mogelijk dat Jacob zichzelf veel meer als houtsnijder, vervaardiger van houtsneden, beschouwde dan als schilder. Tegenover de ca. 30 – veelal ongesigneerde – schilderijen die tot zijn oeuvre worden gerekend staan maar liefst zo’n 200 houtsneden waarvan het grootste deel gesigneerd is.

Een deel van deze houtsneden diende als boekillustraties, die met name belangrijk waren in een tijd dat niet iedereen kon lezen. Daarnaast heeft Jacob een aanzienlijk aantal op zichzelf staande houtsneden en houtsnedenreeksen op groot formaat gemaakt. Deze houtsneden dienden niet ter illustratie van een tekst; zij werden, naar het zich laat aanzien, bijvoorbeeld als wanddecoraties gebruikt, voornamelijk door degenen die zich geen schilderijen konden veroorloven.

Net als in zijn schilderijen zijn de afbeeldingen voornamelijk religieus. Hij maakte echter ook series afbeeldingen van bekende, meestal adellijke personen.

marialeven 1507 blad 2

Het leven van Maria, 1507

Amsterdam, Doen Pietersz. Reeks van oorspronkelijk 7 bladen Ca. 35,0 x 25,5 cm Gedateerd: ja Gemonogrammeerd: ja Dit is de vroegst bekende reeks houtsneden van Jacob Cornelisz. op groot formaat. De reeks bestond oorspronkelijk uit zeven bladen met elk vier scènes uit het leven van Maria. Het vierde blad is […]

hubertus_1510

Heilige ridders, 1510

Amsterdam, Doen Pietersz. Oorspronkelijk een reeks van 7 bladen Afmetingen variëren, ca. 37,5 x 25 cm Gedateerd: ja Gemonogrammeerd: ja In deze reeks zijn strijdbare heiligen verbeeld, gekleed in wapenrusting en gezeten op een paard. Onder elke voorstelling staat een tekst waarin de naam van de heilige wordt genoemd, gevolgd […]

heilige_familie

De vlucht naar Egypte, 1511

1 blad Diameter 23,5 cm Gedateerd: ja Gemonogrammeerd: ja Het is niet precies bekend in welke ‘context’ deze houtsnede is gemaakt. Mogelijk was het de bedoeling dat er een grotere serie van ronde houtsneden zou komen met voorstellingen uit het leven van Maria, een thema dat Jacob Cornelisz. ook al […]

anna_te_drieen_1

Anna te drieën met noodhelpers, ca. 1511

Amsterdam Reeks van 3 bladen Afmetingen variëren Gedateerd: nee Gemonogrammeerd: ja Op elk van de drie bladen in deze reeks zijn vier hoofdfiguren verbeeld. De heilige Anna, haar dochter Maria en het kindje Jezus (‘Anna te drieën’) zijn op de rechterhelft van het eerste blad te zien. De overige figuren […]

calvarieberg_1511

Grote Calvarieberg, ca. 1511-12

1 blad Ca. 49,5 x 35,5 cm Gedateerd: nee Gemonogrammeerd: ja Deze enorme prent van bijna een halve meter hoog is de grootste houtsnede die we kennen van Jacob Cornelisz. Door het midden van de voorstelling is hier en daar een horizontale streep van zwarte inkt zichtbaar: hieraan is te […]

marialeven_1507_kruisdraging_in_omlijsting_1513

De zeven smarten van Maria, 1513

Amsterdam, Doen Pietersz. Reeks van oorspronkelijk 7 bladen 36,4 x 23,7 cm Gedateerd: ja Gemonogrammeerd: ja In deze reeks, die in 1513 door de Amsterdamse drukker Doen Pietersz. werd uitgegeven, worden diverse houtsneden uit de reeks Het leven van Maria uit 1507 hergebruikt. Ook hier is elke scène voorzien van […]

grote-ronde-passie-doornenkroning

Grote ronde Passie, ca. 1511-1514

Amsterdam, Doen Pietersz., ca. 1511-1514, omlijsting 1517 Reeks van 12 bladen Ca. 35 x 28,5 cm Gedateerd: omlijsting wel (1517), voorstellingen niet Gemonogrammeerd: ja Waar veel laatmiddeleeuwse houtsnedenreeksen fragmentarisch bewaard zijn gebleven, is deze twaalfbladige serie met het lijden van Christus in zijn geheel overgeleverd. Het Rijksmuseum heeft de hele […]

graven-holland-maximiliaan-karel

Graven en gravinnen van Holland, 1518

Amsterdam, Doen Pietersz. Reeks van 9 bladen Ca. 25 x 25 cm Gedateerd: ja Gemonogrammeerd: ja Als een lange ruiterstoet, verspreid over 9 bladen, trekken 29 graven en 5 gravinnen van Holland aan de beschouwer voorbij. De graven zitten op paarden, de gravinnen op muilezels. De reeks begint met Dirk […]

dat_licht_der_kersten_1518_brussel_zegenende_christus

Dat licht der kersten, 1518

P. Ximenez de Prexano, Dat licht der kersten Brussel, Thomas van der Noot Houtsnede op titelblad 16,1 x 14,9 cm Gedateerd: nee Gemonogrammeerd: nee In 1518 gaf de Brusselse drukker Thomas van der Noot een uit het Spaans vertaalde tekst van P. Ximenez de Prexano uit onder de titel Dat […]

christus-sibyllen-deugden-ondeugden

Het leven van Christus met sibyllen, deugden en ondeugden, ca. 1521-1523

Amsterdam, Doen Pietersz. 7 houtsneden, ieder gedrukt van 6 blokken in een omlijsting Ca. 36-38 x 26 cm Gedateerd: nee Gemonogrammeerd: ja Deze complexe houtsneden vormden samen een imposant fries van bijna twee meter lang. Voor elk blad werden maar liefst 6 houtblokken en een omlijsting gebruikt: twee scènes uit […]

alardus_passio_1523_kruisiging

Alardus Amstelredamus, Passio Domini nostri…, 1523

Alardus Amstelredamus, Passio Domini Nostri Iesu Christi (de ‘kleine vierkante Passie’) Amsterdam, Doen Pietersz., 2 april 1523 64 paginagrote houtsneden 10,9-11,0 x 7,60-7,90 cm Gedateerd: 1520 (Steinbart nr. 78), 1521 (Steinbart nrs. 74, 80, 87, 92, 94) Gemonogrammeerd: ja, behalve Steinbart nrs. 55, 66, 81, 84, 107 Deze rijk geïllustreerde […]

Alardus_Ritus_Edendi_portret_Alardus

Alardus Amstelredamus, Ritus Edendi…, 1523

Alardus Amstelredamus, Ritus edendi paschalis agni […] Amsterdam, Doen Pietersz., 1523 (gedateerd) 3 houtsneden (Laatste Avondmaal uit de Kleine Passie, het Mirakel van Amsterdam, portret van de auteur) Gedateerd: 1518 (Mirakel van Amsterdam), 1523 (portret van Alardus) Gemonogrammeerd: ja (Mirakel van Amsterdam en Laatste Avondmaal) De bundel Ritus Edendi bevat […]

profeet-Joel

Oudtestamentische profeten, ca. 1523

Amsterdam, Doen Pietersz. 14 houtsneden met ornamentele omlijsting 15,5-15,7 x 9,6-12,2 cm Gedateerd: nee Gemonogrammeerd: nee Deze profeten uit het Oude Testament vallen vooral op door hun markante tronies. Niet alle bladen uit de serie zijn bewaard gebleven. De teksten onder de profeten verduidelijken wie ze zijn: onder andere Hosea, […]

stomme_passye_na_1526_verloving_maria

Stomme passye met storien wt den bybel…, na 1526

Stomme passye met storien wt den bybel ende Euangelien tot lxxx fighuren toe Amsterdam, Doen Pietersz. 80 houtsneden Ca. 10,9-11,0 x 7,60-7,90 cm Gedateerd: sommige houtsneden uit de serie Gemonogrammeerd: ja Zoals de titel van deze uitgave al zegt (Stomme passye) bevat dit boek vrijwel geen tekst maar hoofdzakelijk afbeeldingen. […]