De geboorte van Christus met de aanbidding der herders Jacob Cornelisz. van Oostsanen 1512 (gedateerd) 128 x 177 cm Napels, Museo Nazionale di Capodimonte

Bekijk grotere afbeelding

In het midden van dit rijk bevolkte schilderij ligt het Christuskindje in zijn kribbe. Naast hem knielen Maria en Jozef. De herders kijken vol ontzag toe. Engelen maken muziek. Zij maken gebruik van een groot aantal diverse instrumenten, zoals fluiten, bazuinen, een citer, een viool enz.  Musicerende engelen  komen in het oeuvre van Jacob Cornelisz. vaak voor. Links zit geknield een man die de opdrachtgever van het werk zou kunnen zijn en die wel is geïdentificeerd als Jan Boelen, achter hem staat de H. Andreas. De vrouw rechts, achter Jozef, zou zijn echtgenote Margriet Dircksdr. Boelen zijn, met haar naamheilige Margaretha.

Op de achtergrond zien we iets bijzonders: een havengezicht met schepen en scheepswerven. Dit is het eerste havengezicht in de Noord-Nederlandse schilderkunst. Op de grond zijn scheepsbouwgereedschappen en scheepsspanten te zien. Dit lijkt te verwijzen naar zowel het beroep van Jozef, timmerman, als naar de herkomst van de rijkdom van de schenkers. Het is zeer ongebruikelijk dat als achtergrond op een schilderij over de geboorte van Christus, een havengezicht werd weergegeven, aangezien Betlehem geen havenstad was. Dit heeft te maken met de naam van het Karthuizerklooster, waaraan dit werk geschonken werd: St. Andreas’ haven van Redding. Deze verwijzing speelt een belangrijkere rol dan historische accuratesse. Het klooster stond even buiten de Haarlemmerpoort te Amsterdam. De schenkers betaalden fl. 50,-- aan Jacob Cornelisz. voor dit schilderij - in die tijd een aanzienlijk bedrag.

© Jan Dirk de Kruijff