Laatste Avondmaal Atelier of navolger van Jacob Cornelisz. van Oostsanen Drieluik op glas ca. 1520 45,2 x 39,2 cm Amsterdam, Rijksmuseum

Bekijk grotere afbeelding

Dit bijzondere, op glas geschilderde drieluik is mogelijk ontstaan in het atelier van Jacob Cornelisz. van Oostsanen. Het middenpaneel verbeeldt Christus en zijn discipelen bij het Laatste Avondmaal. De discipelen reageren geschrokken als Christus hun vertelt dat één van hen hem zal verraden. Judas, de verrader, is de enige die zijn hoofd afwendt.

Op de zijluiken zijn de gebedsportretten van een man en een vrouw te zien. Het zijn Adriana van Roon (ca. 1450-1527) en Dirck Pietersz. Spangert (ca. 1465-1549), de abdis en de kapelaan van het klooster Leeuwenhorst bij Noordwijk. Zij worden geflankeerd door hun beschermheiligen: achter Adriana staat de heilige Jacobus, achter Dirck de heilige Maria Magdalena. Het drieluik is een zogenoemde memorietafel, gemaakt om de nagedachtenis van deze twee personen ook na hun dood levend te houden.

Achterglasschilderkunst, waarvan weinig voorbeelden vóór de achttiende eeuw bekend zijn, is een moeilijke techniek. Zoals de naam al zegt wordt het glas aan de achterzijde beschilderd. Dat betekent dat de kunstenaar in omgekeerde volgorde moet werken: eerst de details en dan pas de achtergrond. Achterglasschilderingen zijn minder kwetsbaar omdat ze door het glas worden beschermd. Ze komen ten volste tot hun recht als er vanaf de achterzijde licht doorheen schijnt.

Dit werk is een van de 1000 topstukken van het Rijksmuseum.